Doldur da içelim saki şaraptan,
Şu yalan dünyada her şey Mevla’dan.
Bak gönlündeki seyr-i sefâdan,
Gördüğün sen misin, yoksa ben mi?
Zamansız göçmez ömür dünyadan,
Yunus’un derdine bulunmaz derman.
Sorulur hesap, kurulur mizan,
Hesabı veren sen misin, yoksa ben mi?
— Yunus Yoğurtçu (2009)
Dışarıdan bakıldığında insan, bu dünyanın geçici neşelerine kapılmış, rüzgârın önünde savrulan bir yaprak misali ömrünü tüketiyor gibi görünebilir. Kimi onu seyrüsefada bilir, kimi dünyayı eğlenceden ibaret sanan bir gafil olarak görür. Oysa asıl yolculuk, gözün gördüğünde değil, kalbin derinliklerinde saklı olan hakikate doğrudur. Tasavvufun ince sırrı da burada gizlidir: Zahir başka söyler, batın başka dinler.
Saki’nin sunduğu o dem, nefsani bir keyiften ibaret değildir; varlığın hakikatine uyanmanın, insanın kendi benliğini aşarak Hakk’a yönelmesinin sembolüdür. Şarabın sarhoşluğunda aranan, dünyanın geçici zevkleri değil, gönlün hakikatle buluştuğu o sırdır. İnsan kendi içindeki tenha yolculuğa çıktığında, dışarıdan kendisine yakıştırılan bütün sıfatların birer gölgeden ibaret olduğunu fark eder. Çünkü insanın hakikati, başkalarının ona biçtiği kimliklerde değil, kendi gönül aynasında saklıdır.
Ömür, her ne kadar uzun görünse de fanidir. Hiç kimse bu dünyadan zamansız göçmez; her can kendi vaktinde emaneti sahibine teslim eder. Yunus’un derdine derman arayan gönül gibi insan da hayat boyunca kendi hakikatinin izini sürer. Ancak gün gelir, bütün yolların sonunda mizan kurulur, defterler açılır ve herkes kendi hesabıyla yüzleşir. O vakit başkalarının hayatı hakkında verilen hükümler, yapılan yakıştırmalar ve taşınan yargılar anlamını yitirir. Çünkü hesap, başkası adına değil, insanın kendi nefsi adına verilir.
İşte o an, kelimelerin hükmünü yitirdiği, suretlerin ve yakıştırmaların aradan çekildiği hakikat anıdır. Kalbini Hakk’a bağlayan insan için mizan, yalnızca hesap gününün korkusu değil; daha bu dünyadayken kendi nefsiyle yüzleşmesini sağlayan bir hakikat aynasıdır. Dünyevi yanılgıların, önyargıların ve geçici kimliklerin silindiği o anda asıl soru bütün ağırlığıyla yeniden yankılanır: Bu emanetin yükünü omuzlayan kimdir? Dışarıdan görünen, hakkında hükümler verilen fani beden mi, yoksa içinde taşıdığı ilahi aşkı ve hakikat arayışını bir ömür saklayan gönül mü?
Şiirin bıraktığı bu soru ne yalnızca bir sitemdir ne de bir korku. İnsanı başkasını sorgulamaktan kendi içine dönmeye çağıran derin bir tefekkürdür. Çünkü insan, başkasında gördüğünü sandığı kusurlarla kendi nefsinde yüzleşmeden hakikate ulaşamaz. Belki de şiirin asıl sırrı, görünenle görünmeyen arasındaki bu ince perdededir. Sonunda bütün sıfatlar, hükümler ve yakıştırmalar geride kalır; insan kendi hakikatiyle baş başa kalır.